Lộ chiêm bao (Supinacittavīthi)

I. Định nghĩa
Tâm lộ chiêm bao là sự diễn tiến tâm khách nơi ý môn trong lúc chúng sanh ấy đang ngủ.
Thông thường chúng sanh đi vào giấc ngũ, dòng hữu phần trôi chảy bình thưòng.
Khi cơ thể có biến động, khiến dòng hữu phần bị dao động làm sanh khởi một quy trình sinh diệt của một số tâm khách và sự kiện này lại xảy ra khi ngũ nên gọi là tâm lộ chiêm bao (supinacittavīthi).
II. Nhân sinh lộ chiêm bao
Có bốn nhân phát sanh tâm lộ chiêm bao:
1. Do rối loạn tiêu hóa vật thực.
Chính sự rối loạn tiêu hóa vật thực làm tứ đại trong thân bất hòa, khiến người ta mộng thấy những cảnh tượng hải hùng như: bị rơi từ trên núi xuống, bị rượt đuổi bởi thú dữ, người dữ…
Cũng do rối loạn tiêu hóa vật thực, chiêm bao phát sanh lên:
– Do gió kích thích.
Ở đây là sáu loại gió trong cơ thể (gió thổi từ trước ra sau – từ sau ra trước, gió thổi từ trên xuống – từ dưới lên, gió thổi từ trái qua phải – từ phải qua trái) .
Máu lưu thông dễ dàng là do gió đưa đi, khi gió bị rối lọan, khiến máu bị nghẽn hay dồn dập, kích thích mạnh đến sắc ý vật, phát sanh cảnh lạ trong giấc ngũ, tạo thành sự diễn hoạt tâm lộ.
– Do mật kích thích.
Mật là một chất nước được tích trữ trong cơ thể, nhằm điều hòa tính chất của máu.
Khi mật quá ít hay dư thừa làm thay đổi cơ chế của máu và nó kích thích đến sắc ý vật, tạo thành cảnh lạ trong giấc ngũ.
– Do đàm kích thích.
Đàm cũng là một chất nước trong cơ thể, có phận sự làm trôi tuột những chướng ngại, nhưng khi chúng quá ít thì chướng ngại khó tuôn, hoặc quá nhiều thì chúng lại là chướng ngại ngăn cản gió làm máu khó lưu thông, kích thích đến sắc Ý vật, nảy sinh sự diễn tiến tâm khách trong giấc ngủ.
Ba nhân này gọi chung là cittāvaraṇa (tâm bị chướng ngại).
(Cittāvaraṇa = citta + āvaraṇa, chữ āvaraṇa nghĩa là bị ngăn cản).
– Do bệnh kích thích.
Sự rối loạn tiêu hóa đôi khi tạo ra bịnh hoạn trong cơ thể, ngoài ra bịnh cũng có thể phát sanh do thời tiết nóng- lạnh…
Bấy giờ chất lửa trong cơ thể không được điều hòa, khiến bị sốt cao hoặc bị rét lạnh, kích thích đến sắc Ý vật trong lúc ngũ, khiến dòng tâm thức bị xáo trộn bởi cảnh lạ, sanh khởi một quy trrình diễn hoạt mới.
Tóm lại, rối loạn tiêu hóa vật thực làm tứ đại bất hòa, từ đó sanh khởi cảnh lạ trong khi ngũ, gọi là chiêm bao.
2- Do những kinh nghiệm quá khứ trạng lại.

Người nằm mộng thấy những gì đã từng thấy, nghe những gì đã từng nghe, hoặc đang sử dụng những gì đã từng sử dụng…
3- Do thần lực chư thiên (devasaṃharana).
Nói rõ hơn loại chiêm bao này phát sanh là do tha lực tác động, tha lực này có thể là chư thiên như vị chư thiên báo mộng cho Hoàng hậu Asandhimittā (vợ vua Adục), hay vua trời Đế thích báo mộng… hoặc do thần lực của người tác động như trường hợp thôi miên thuật, hay do ngạ quỷ kích động như giấc mộng của vua Bình sa vương…
4- Do Nghiệp tác động (còn gọi là điềm nghiệp)
Tức là quả tốt hay quả xấu sắp trổ cho chúng sanh ấy, nghiệp lực tác động đến như điềm báo trước, ví như mây đen kéo đến báo hiệu sắp có mưa. Sự báo hiệu này xảy ra trong thời điểm chúng sanh ấy ngủ, phát sinh lộ chiêm bao.
Trong bốn loại mộng này:
– Mộng do rối loạn vật thực, và mộng do kinh nghiệm quá khứ trạo lại thường không đúng.
– Mộng do tha lực có khi đúng có khi không, chư thiên khi phẫn nộ, thường cho thấy những cảnh sai sự thật như một mưu mẹo gây tai họa cho người nằm mộng.
– Mộng do điềm nghiệp báo, sẽ diễn ra sau này y như giấc mộng.
III- Số lượng tâm lộ chiêm bao
Tâm lộ chiêm bao có được 12 lộ như sau:
Cảnh cực rõ có 6 lộ:
– Chót Na cảnh có 2 lộ: Không Hữu phần vừa qua và có 1 Hữu phần vừa qua
– Chót đổng lực có 2 lộ: Không Hữu phần vừa qua và có Hữu phần vừa qua
– Chót hữu phần Khách có 2 lộ: Không Hữu phần vừa qua và có 1 Hữu phần vừa qua
Cảnh rõ có 4 lộ:
– Chót đổng lực có 2 lộ: Không Hữu phần vừa qua và có 1 Hữu phần vừa qua
– Chót hữu phần Khách có 2 lộ: Không Hữu phần vừa qua và có 1 Hữu phần vừa qua
Cảnh không rõ: có 1 lộ (có 2 sát-na Hướng ý môn).
Cảnh mơ hồ: có 1 lộ.
Tổng